میراثآریا- ماه مبارک رمضان در فرهنگ اسلامی از جایگاه والایی برخوردار بوده و آداب و رسوم ویژهای در میان مسلمانان، بهویژه در ایران، برای این ماه شکل گرفته است. این ماه فرصتی برای خودسازی، تقویت ایمان و نزدیکی هرچه بیشتر به خداوند متعال به شمار میرود و مردم با آمادگی روحی و معنوی، خانهتکانی دل، طلب حلالیت از یکدیگر و نیت خالص برای روزهداری به استقبال آن میروند.
روزهداری از اذان صبح تا اذان مغرب، مهمترین جلوه عبادی ماه رمضان است که در کنار آن، رعایت اخلاق نیکو، صبر، بردباری و پرهیز از گناه معنا پیدا میکند. برپایی سفرههای ساده اما پربرکت سحر و افطار، قرائت دعاهایی همچون دعای سحر، دعای افتتاح و گردهم آمدن اعضای خانواده در این لحظات، نقش مؤثری در تقویت پیوندهای خانوادگی و معنوی دارد.
انس با قرآن کریم از برجستهترین آداب این ماه بوده؛ تا جایی که رمضان به «بهار قرآن» شهرت یافته است. بسیاری از مؤمنان در این ماه به تلاوت روزانه قرآن، ختم یک یا چند دوره قرآن کریم و حضور در محافل قرآنی، کرسیهای تلاوت و مجالس تفسیر اهتمام ویژهای دارند. همچنین اقامه نمازهای جماعت، نماز تراویح و احیای شبهای قدر از مهمترین برنامههای معنوی این ایام به شمار میرود.
کمک به نیازمندان و توجه به امور خیرخواهانه نیز از رسوم ریشهدار ماه مبارک رمضان است. پرداخت زکات فطره، اطعام روزهداران و دستگیری از اقشار ضعیف جامعه، جلوهای از روح همدلی، نوعدوستی و مسئولیتپذیری اجتماعی در این ماه پربرکت بوده و رمضان را به فرصتی ارزشمند برای تزکیه نفس و تقویت همبستگی اجتماعی تبدیل میکند.
رمضان، مهمانی مشترک شیعه و سنی
مردم سیستان و بلوچستان همه ساله با آداب خاص خود وارد این میهمانی بیمانند میشوند و همانطور که رهبر معظم انقلاب به زیبایی این ماه را قطعهای از بهشت نام دادند، بهامید این که بر سر این سفره پرخیر و برکت الهی وارد بهشت شوند، قدر این ماه را میدانند.
مردم شیعه و سنی سیستان و بلوچستان در ماه مبارک رمضان، آداب و رسومی دارند که در بیشتر موارد، این آداب و رسوم مانند سایر مناطق کشور برپا میشود اما برخی از این آداب خاص این منطقه است.
آمادهسازی و غبارروبی مساجد، محلهها و میادین شهر، خوشبو کردن مساجد و خانهها، کمک به نیازمندان، حضور بر سر خاک اموات، تهیه اقلام خوراکی برای سفرههای افطار، سحر و خیرات دادن از جمله برنامههای پیش از آغاز ماه مبارک رمضان در سیستان و بلوچستان بوده که در همه اقوام و مذاهب این استان مشترک است.
در همین راستا، مردم ایرانشهر نیز در ماه مبارک رمضان با روزهداری، تلاوت قرآن کریم، اقامه نماز تراویح، سحرخیزی و پهن کردن سفرههای افطاری، در پی بهرهمندی هرچه بیشتر از برکات ماه مهمانی خداوند هستند. اطعام نیازمندان و افطاری دادن به روزهداران از جایگاه ویژهای در میان مردم این شهرستان برخوردار است.
اغلب مردم ایرانشهر هنگام افطار، لبنیات، نان و خرما را به مساجد میبرند تا نمازگزاران روزهدار و مسافران را اطعام کنند؛ چرا که بر این باورند افطاری دادن از ثواب و پاداش معنوی بالایی برخوردار است و سبب افزایش برکت در زندگی میشود.
به گفته مولوی عبدالصمد کریمزایی، امام جمعه اهل سنت ایرانشهر ماه مبارک رمضان جایگاه معنوی والایی دارد، کرسیهای تلاوت قرآن کریم و اقامه نماز تراویح منظم با حضور گسترده اقشار مختلف مردم برگزار میشود و در مناطق روستایی نیز رسم است هر فردی که زودتر از دیگران برای سحر بیدار میشود، تلاش میکند دیگران را نیز برای بهرهمندی از این وقت پربرکت بیدار کند؛ سنتی که نشاندهنده روح همدلی و مشارکت اجتماعی در ماه رمضان است.
آیینهای کهن رمضان؛ میراث زنده فرهنگی
کارشناس مردمشناسی میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی سیستان و بلوچستان نیز در این باره گفت: آداب و رسوم ماه مبارک رمضان در این استان قدمتی دیرینه دارد و بخش زیادی از این آیینها از نسلهای گذشته به یادگار مانده است.
محمدعلی ابراهیمی با بیان اینکه ریشهدار بودن این خردهفرهنگها بر جذابیت آنها افزوده، اظهار کرد: همین اصالت فرهنگی سبب شده تا بسیاری از گردشگران علاقهمند باشند آیینهای رمضانی سیستان و بلوچستان را از نزدیک مشاهده کنند.
او ادامه داد: با اعلام آغاز ماه مهمانی خدا، آیینهایی همچون غبارروبی مساجد، اهدای فرش به اماکن مذهبی، کمک به نیازمندان، خیرات، تهیه انواع کلوچهها و نانهای محلی، لبنیات، شیرینی و خشکبار در مناطق مختلف استان مرسوم است که از جمله برنامههای شاخص پیش از شروع ماه مبارک رمضان به شمار میرود.
کارشناس مردم شناسی میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی سیستان و بلوچستان خاطرنشان کرد: مراسمهایی مانند حشر، مدد، بیجاری، عیادت از بیماران و کمک به مستمندان، نمونههایی از سنتهای اجتماعی رمضان در سیستان و بلوچستان است که در آنها روحیه همدلی، اتحاد جمعی و احترام به ریشسفیدان و بزرگان قوم جایگاه ویژهای دارد.
او با اشاره به شیوههای سنتی اعلام سحر در گذشته، گفت: نیاکان ما برای بیدار کردن همسایگان و اعلام زمان سحر از جملات خاصی به زبان محلی استفاده میکردند؛ از جمله «مسلمو پو شو که سه استار بالی سر میشما اومده و وقت سحره…» که بیانگر توجه مردم به نشانههای طبیعی و ستارگان برای تشخیص زمان سحر بود.
ابراهیمی افزود: از آنجا که نیمروز، نصفالنهار ایران محسوب میشد و در گذشته رصدخانههایی در منطقه سیستان وجود داشت، مردم با بهرهگیری از علم نجوم و ستارهشناسی زمان سحر را تشخیص میدادند. در منطقه بلوچستان نیز افراد خاصی به نام «چمروک» که دارای چشمانی تیزبین بودند، از ۲ روز قبل از آغاز ماه، هلال ماه را در افق شرق رصد میکردند.
سرپرست موزه منطقهای جنوبشرق تصریح کرد: پس از رؤیت هلال ماه، دعای «سری سلامتی جان وشی دل وشی په خیر په برکتی کنات» به زبان بلوچی خوانده میشد که مضمونی در طلب سلامت، برکت، روزی و رحمت الهی دارد. پس از آن، مردم در صورت آماده نبودن، آذوقه و مایحتاج ماه رمضان را تهیه میکردند تا غذای سحر بهموقع آماده شود.
کارشناس مردم شناسی میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی سیستان و بلوچستان با اشاره به آیین «رمضونیکه» گفت: رمضونیکه بهعنوان نماد عشق و شادمانی مردم نسبت به ماه رمضان در این استان شناخته میشود. هرچند برخی اجرای آن را از ابتدای ماه میدانند، اما این آیین بهطور عمومی در شبهای چهاردهم و پانزدهم ماه مبارک رمضان، همزمان با میلاد کریم اهلبیت امام حسن مجتبی (ع)، با خواندن اشعار ویژه در محلهها و روستاها برگزار میشود.
انتهای پیام/
نظر شما